خانه / مقاله و گزارش / مقاله / نقدی بر شعر کؤلگه‌ده‌کی سس از نگار خیاوی/ همت شهبازی

نقدی بر شعر کؤلگه‌ده‌کی سس از نگار خیاوی/ همت شهبازی

«کؤلگه‌ده‌کی سس» از خانم «نگار خیاوی» نیز یکی از تصویری‌ترین شعرهای موفق معاصر بشمار می‌آید. این اثر تفاوتهای عمده‌ای با اثر قبلی شاعر (منیم شعریم) دارد در اینجا شعر دارای ساختار خردگرایانه «منیم شعریم» نیست که با تفکری مردانه به تصور جهان تحکمی برخاسته که ویژه کنشهای ادبیات مردسالارانه است. او درپی تکمیل تفکرات هنری خود، به بیان تصویری و هنرمندانه «کؤلگه‌ده‌کی سس» رسیده است. در این اثر، تصویرهای هنری، روابط و ساختار اندیشه شاعرانه را تشکیل داده، ارگانیسم تصویری «منیم شعریم» را متحول می‌کند؛ زیرا در ساختار «منیم شعریم» استحکام بیانی وجود نداشت و گاه شعر انگیزه‌ای برای توضیح آشکار برخی مسائل می‌گردید. به همین خاطر نیز در بیشتر موارد مشخصه صراحت‌گویی در آن بوضوح نمایان بود؛ هرچند در بعضی از آنها نیز تکنیکهای هنری برخاسته از هویت هنرمندانه شعری وجود دارد اما گاه مفاهیم قراردادی بافت بیانی شعر را مجبور به استفاده از  بیان انشایی می‌کرد. یکی از این مفاهیم پرداختن به موضوعات کلی است که زمینه‌های بروز احساس منحصر به فرد را از او سلب می‌کند، احساسی که اگر برخاسته از احساس زنانه نباشد، حداقل از عاطفه زنانه برخوردار باشد. اما متن خشن شرایط اجتماعی، خصلت زنانه او را نیز پرخاشگر و خشن جلوه داده و همین عامل باعث آسیب‌پذیری شعری او و در نتیجه به آشکارگویی‌اش منجر شده است.
اما در «کؤلگه‌ده‌کی سس» با حذف بافت عتابگرانه، مفاهیم و ترکیب آنها در یک بیان تصویری ‌ـ عاطفی فضای تصویری مهربانانه و صمیمانه‌ای ایجاد کرده که در آن تصاویر با صمیمیت خاصی به القای منطقی بینش اجتماعی مشغولند. همین ظرافت و مدارای کلمات و تصاویر ما را گاه برآن می‌دارد که این اثر را بعنوان یک اثر «پست مدرنیستی» قلمداد کنیم چرا که از ویژگیهای این مکتب توجه به واژگان و لطافت بیانی است که هرگونه خشونت بیانی را نفی می‌کند و یا اینکه حداقل به بیان پنهانی و مخفیانه آن می‌پردازد. البته هرگاه این ظرافت و لطافت کلمات در نمادهای خشن و محتوایی بروز پیدا می‌کند نشانه‌های یک روح مردانه و ناملایم آن نمود بیشتری می‌یابد که این استحاله و تغییر لحن متناسب با محتوا صورت می‌گیرد و به همین خاطر نیز با فراموش کردن همان خصلت ملایم و لطیف، هنری بودن خود را به مراتب بهتر و باوقارتر نشان می‌دهد:

تیتره‌ک آیاقلار
قارا کؤلگه‌لی بوجاقلارا هؤپدولار
و کوچه‌لرین یانغین الین
یالقیز بوراخدیلار
سوچسوز گؤیرچینلرین یوواسی
بوداغلی اللرده اوچوب داغیلدی
سئوگی دامارلارینی سوواران ایناملار
شوبهه‌دن دیکسینیب
اؤلوشگه‌دیلر
اوزون گئجه‌لی خیاوانلاردا
سیچانلار سوموک چئینه‌دیلر
کولک اسدی، کولک اسدی
سئرچه‌لرین ییغینجاغین چاخناشدیران کولک اسدی
کولک ایله سیچانلار
شهرین قوینوندا
گؤروش وعده‌سی قویموشدولار.

در اینجا شعر دارای محتوایی تراژیک از زندگی است. تراژیک بودن آن بخصوص در سه مصراع آخر آن به نقطه اوج خود می‌رسد. زیرا در آن بی‌اعتقادیها و بی‌اعتمادیها در بطن این زندگی به تبانی برمی‌خیزند. باد که ویرانگر لانه گنجشکان بی‌گناه است با موش‌هایی که از طولانی بودن شب سوء استفاده کرده و به جویدن استخوان مشغولند، به تبانی برمی‌خیزند و ازهمین روست که می‌توان شعر نگار خیاوی را «لیریسم تراژیک » دانست. این مسئله بخصوص درشعرهای «وئران سئوگی»، «قیسیلان فیرتینا» و «پیچاقلار» به اوج خود می‌رسد. بیان موقعیتهای اجتماعی درقالب نمادها و بیان تصویری در بسیاری از شعرهای این مجموعه دیده می‌شود. ایرادات عمده‌ای که تصویرهای شعر نگار خیاوی دارد و با حذف آنها شاهد هنری عالی در قالب احساس و تصویری با روح و روان نشاط‌بخش و سیال خواهیم شد، میتوان در سه عامل زیر خلاصه کرد:

الف) استفاده بیش ازحد از ترکیبهای وصفی و اضافی:

یالقیز چارداغلاردا / چارمیخا چکیلمیش، دوغما خلوتینده/ غرور یایلاغیندا / اؤزونه گووه‌نیردی.

ب) گرته‌برداری از تصورات و تجربیات زبان فارسی:

اینجارسیزچیگنین اوستونده / گئجه‌لرین عفونتیندن،‌ساچلارین‌وئران اولوردو.

ج) طولانی بودن تصویرها و عدم کوتاهی آنها:

قایالاردان قانادلانان / نسیم‌لر نفسینده / بولاغ گؤزلو بو دره‌لرده / بو عصیانجیل کؤنلومه / یار قوخولو / چارداق بزه‌ییرم.
منبع: کتاب نقد شعر معاصر آذربایجان، به قلم همت شهبازی.

 

این مطلب هم بخوانید

زن نگاره؛ من از گردنم بدم می‌آید و افکار زنانه‌ی دیگر/ الهام مقدم راد

عنوان کتاب: من از گردنم بدم می‌آید و افکار زنانه‌ی دیگر نویسنده: نورا افرون Nora …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *