خانه / مقاله و گزارش / مقاله / «رقیه کبیری» ایله موصاحیبه/ آذفمینا
رقیه کبیری

«رقیه کبیری» ایله موصاحیبه/ آذفمینا

«رقیه کبیری» ایله موصاحیبه

۱- رقیه کبیری کیمدیر؟

فرهنگی بیر عایله‌نین بئشینجی قیزی، ۱۳۴۱-جی ایلده خوی شهرینده دوغولموش؛ ابتدایی دؤوره‌سینی آذرمیدخت، راهنمایی‌نی پژوهش و دبیرستانی ایراندخت مدرسه‌سینده، اوخویوب باشا چاتیب. ۱۳۶۱-جی ایلده بهیاری رشته‌سینده بیر ایللیک دؤره کئچیریب، ۱۳۷۰ده تبریز دانیشگاهیندا علوم آزمایشگاهی رشته‌سینده تحصیل آلیب، ۱۰ ایل سینا بیمارستانی‌نین مختلف درمانی بخش‌لرینده و ۲۰ ایل آزمایشگاهدا ایشله‌ییب، علوم پزشکی اداره‌سیندن تقاعد اولوب. اوتوز دؤرد ایلدیر تبریزده یاشاییر، ایکی اوغلان آناسی‌‌ و یازیچی‌دیر. 

رقیه کبیری

۲- کئچن ایل «قوشلار داها قورخمورلار» و ایکی آی بوندان اؤنجه ده «مرّ آغاجینین کهربا گؤزلری» آدلی رومانیز ایشیق اوزو گؤروب. «قوشلار داها قورخمورلار» اثرینیز پیشه‌وری دؤورونده اوز وئرن حادیثه‌لر حاقدا. «مرّ آغاجی» ایسه یئنه سیاسی بیر تئمه صاحیبدیر. «ائویم» رمانیزدا دا عینی وضعیت ایدی. دئملی سیاست رقیه کبیری‌نین اثرلرینین آیریلماز پارچاسی دیر. ندن؟

هر ندن اوّل دئمه‌لیم کی «قوشلار داها قورخمورلار» رمانی تاریخی بیر رمان دئییل و پیشه‌وری‌نین دؤورونده اوز وئرن حادیثه‌لر اوستونده زوم ائله‌مه‌ییب، آنجاق بو رمانین حادیثه‌لری اوچ تاریخی بسترده، ۲۵-۱۳۲۴ کی پیشه‌وری‌حکومتی زامانیندا و ۱۳۵۷ انقلابیندان سونرا و ایندیکی زاماندا اوز وئریر و تاریخی حادیثه‌لر شخصیت‌لرین یاشاییشینی چپ- چئویر ائله‌ییر. 

آمما سیاسی تئمه گلینجه، «عمران صلاحی» دئمیشکن، منیم سیاست‌ ایله ایشیم یوخدو، سیاست اؤزو گلییب بیزی تاپیر. ایران جماعتی ۴۰ ایله یاخیندیر سیاسی بیر جامعه‌ده یاشاییر. سیاست تاکسی‌ده، چؤرک صفینده، تویدا- قوناقلیقدا، یاسدا و…جماعتین آیاغی چاتان هر بیر یئره آددیم آددیما گلیر. ۴۰ ایله یاخیندیر بو جماعت گیلایه‌لرینی، انتقادلارینی، ناراضی‌لیقلارینی، راضی‌لیقلارینی بئلنچی مکانلاردا بیربیرلرینه دانیشیرلار. منجه بئلنچی بیر جامعه‌ده یاشایان بیر یازیچی بو تئمدن اوزاق قالا بیلمز. قاباقجا دئدییم کیمی منیم رمانلاریمدا اؤلکه‌ده اوز وئرن تاریخی- سیاسی حادیثه‌لر بیر بستردی و رمانین حادیثه‌لری او بسترده اوز وئریر. مثلا «مرّ آغاجی» رمانینین حادیثه‌لری «نیواک» آدیندا بیر اؤلکه‌ده و کودتا دؤولتی‌ یاراتدیغی بیر بسترده اوز وئریر. نیواک اؤلکه‌سی یالنیز متنده یارانمیش بیر اؤلکه‌دیر، آمما دونیانین بیر چوخ اؤلکه‌سینه ده بنزرلییی وار. بو اؤلکه‌ده اوز وئرن تاریخی حادیثه سرهنگین یاشاییش طرزینی ده‌ییشمکدن علاوه، اونون بوتون وارلیغینی، اؤزللیکله جینسی ذائقه‌سینی دییشیر و اینسانین ضّدیت‌لی یؤنلری اورتایا چیخیر. 

«ائویم» رمانی دا اؤلکه‌نین اؤنملی بیر تاریخی بسترینده اوز وئریر. حتی یازدیغیم علمی- تخیلی رمان «یئردن اوجا تورپاق» یئنه ده ایکی فرقلی تقویمی زامانی وار. بو رمانین اساس تئمی میلاددان اؤنجه و ۲۰۱۱ ایل میلاددان سونرا جاودانه‌لیک آختاران اینساندیر. بو رمان «گیل‌گمیش» داستانی ایله بینامتنی مناسیبتی وار. 

رقیه کبیری

۳- حئکایه‌لرینیزه گلینجه قادین حقوقلارینین ایزی و قادین یاشام طرزی داها قاباریق‌دیر. بیر چوخ حئکایه‌لرینیز تکجه حئکایه دئییل ایجتیماعی شراییطه اعتیراضدیر. بو حاقدا نئجه دوشونورسوز؟

بیر یازیچی اولاراق منیم دغدغه‌ام اینسان وارلیغی و اینسان حاقلاریدی. بیر قادین یازیچی اولدوغوما گؤره طبیعیدی قادینلارین یاشام طرزی یازیلاریمدا قاباریق اولسون. بو اؤلکه‌نین ادبیاتیندا ۴۰-۳۰ ایل بوندان اوّله قدر قادینلارین چوخ نازیل رولو وار ایدی. قادینین فردیتی، باشاریغی، دوشونجه‌سی، اجتماعی یاشاییشیدان ایز- توز یوخ ایدی ادبیاتدا. منجه یازیلاریمدا اجتماعی شرایطه اعتراض، کاراکترلرین یاشاییش شرایطیندن و جایگاهیندان آسیلی اولور. متندن قیراقدا، جامعه‌ده نابرابر شرایطده یاشایان اوخوجو حئکایه‌لرده اؤزو و یاشاییشینا یاخین بیر وضعیت گؤردویونده، اؤزونو کاراکتر ایله اؤزدش سانیر.(همذات‌پندارلیق ائله‌ییر) آنجاق حئکایه‌لریم‌له قادین‌لارین یاشاییشلارینین گؤرونمز اوزونون روایتچیسی اولماق سئودییم ایشلردن بیریدیر. بلکه ده بیلینج آلتیندان گلن بیر دغدغه‌دیر. بونونلا بئله حئکایه و رمانلاریمدا ‌کیشی کاراکترلری ده آز دئییل. 

۴- یازیلارینیزین دیگر آیریلماز پارچاسی ائروتیک‌دیر. یازیلارینیز دا ائروتیزمه توخونماغیزین سببی ندیر؟  

منه گؤره اروتیسم اینسانلارین یاشاییشینین گؤز اؤنونده اولمایان بیر بؤلومودور. آمما هنر و ادبیاتدا بیر مکتب‌دیر. کؤکو یونان اسطوره‌لریندن‌ گلیر. «اورس» آدلی بیر تانری؛ یونان اسطوره‌لرینده اروس، عشق تانریسی‌‌دیر. اؤزو ده تنانه عشق‌لرین تانریسی. غرب ادبیاتیندا عادی بیر مکتب کیمی بو مسئله‌یه یاناشیرلار. آمما شرقه گلینجه، بو مسئله فرق ائلیر. اؤزللیکله عرف و دینی اینانج‌لارین باخیمیندان بو مکتبه تابو کیمی یاناشیلیر. ۱۷-جی قرنده «میکل آنژ سیست»ین کلیساسینین تاغیندا «آدمین یارانیشی» آدیندا بیر هنری شاهکار یارادیب. آیا عریان انسانلاری کلیسانین تاغیندا رسم ائتمه‌یی اوچون و یا داوود تندیسینی یاراتماغی اوچون اونا غیر اخلاقی بیر هنرمند دئمک اولار؟ 

مگر حافظ ایله سعدی‌نین شعرلرینده نظر بازلیق، شاهیدبازلیق بو شاعیرلرین غیراخلاقی باخیشلاری اولدوقلارینین نیشانه‌سی‌دیر؟ مگر نیظامی‌ خسرو و شیرین منظومه‌سینده عاشقانه رابیطه‌لری توصیف ائتمکله اخلاق قایدالاریندان کنارا چیخیب؟ مولوی‌یه گلینجه، مثنوی‌نین بعضی حئکایت‌لرینده، او جومله‌دن بئشینجی دفترده «کنیزک و خر خاتون» حئکایتینده مگر غیر اخلاقی بیر ماجرا روایت اولونور؟ البته کی یوخ. اروتیسم مکتبی ادبیات و هنر ساحه‌سینده بیر وسیله‌دیر شخصیت‌لرین و حادیثه‌لرین، اجتماعی و انسانی مسئله‌لرینین نئجه‌لیینی آنلاتماغا. منیم ده یازیلاریمدا گؤرونن اروتیک نیشانه‌لر بو قایدادان استثنا دئییل. یازیلاریمدا عمدی حالدا بو مسئله‌یه یاناشمیرام. نئجه کی «مرّ آغاجینین کهربا گؤزلری» رمانیندا اروتیک صحنه‌لرین یارانماسینین اجتماعی و روانشناسی سببلری وار. 

منی اینجیدن مسئله بوردادی کی، هئچ کیم بیر کیشی یازیچیدان سورشمور نییه یازیلاریندا اروتیک نیشانه‌لری وار. یازیچی قادین اولونجا چوخلاری اثرین آیری عنصرلرینی گؤرمزدن بو مسئله‌یه جینسیتی یاناشیرلار. نظرلرینه گلیر عرفدن اوزاقدی بیر قادین یازیچی‌نین یازیلاریندا اروتیک نیشانه‌لر گؤرونسون. من شخصا بو مسئله‌یه قارشییام. بیر یازیچی کیمی بوتون تکنیک‌لردن، ادبی مکتب‌لردن و روایتین لازیمی اولدوغو عنصرلردن استفاده ائتمه‌یه حاقلی بیلیرم اؤزومو. 

ویژه نامه آذفمینا

۵- آذربایجان ادبیاتیندا چالیشقان و تانینمیش یازارسینیز. بو یولدا قارشیلاشدیغینیز چتینلیکلر حاقدا دانیشین؟ دونیا و ایران ادبیاتی ایله مقایسه‌ده آذربایجان ادبیاتینی نئجه گورورسونوز؟

بیر قادین یازیچینین اؤزل و اجتماعی یاشاییشیندا چتینلیک چوخدور، سایا گلمز. آمما ایران اؤلکه‌سینین دایره‌سینده، آذربایجانین چاغداش ادبیاتی یئنی آیاق توتموش بیر ادبیاتدیر. اؤزللکیله نثر ادبیاتی تزه تزه دیرچلیر. گونو گوندن یازارلارین، کیتابلارین، روزنامه‌لرین ساییسی آرتیر. یازیچیلاریمیز داها آرتیق روایت‌لرین تکنیک و قورولوشونا اؤنم وئریرلر. آمما او زامانا قدر کی بو دیل مدرسه‌لرده تدریس اولونماییب، اؤلکه‌نین رسمی دیلینین ادبیاتی کیمی گلیشه بیلمز. دییه بیلرم آذربایجان تورکجه‌سی حوزه‌سینده چالیشانلارین هامیسی شؤهرت و آد- سان قازانماغی قیراغا قویوب، یالنیز ایچدن جوشان اینانجلارینا گؤره بو حوزه ده چالیشیرلار. اونا گؤره چوخ تئزدی آذربایجانین نثر ادبیاتینی اؤلکه‌نین رسمی دیلی و یا دونیا ادبیاتی ایله توتوشدوراق.   

۶- ایران و آذربایجان ادبیاتیندا قادین یازار اولماغین سیزه تحمیل ائتدیغی چتینلیکلر واردیر یوخسا شرایطی هر ایکی جینسه عینی گورورسونوز؟ 

آیری حوزه‌لر کیمی ادبیات حوزه‌سینده ده شرایط هر ایکی جینسه برابر دئییل. بو اؤلکه‌ده مستقیل بیر قادین اولوب یاشاماق چتین ایشدیر، هاندا قالسین بیر مستقیل قادین یازیچی اولاسان. عایله، جامعه، قانون و عرف محدودیت‌لری ایله کنار گلمک چوخ دا راحات ایش دئییل. قادین یازیچیلارین چوخو یازیچی اولماغین اوغرونا چوخ شئی‌لر الدن وئریرلر. گاهدان الدن وئردیکلرینین وزنه‌سی، اله گتیردیکلریندن داها دا آغیر اولور. بو نابرابرلیک‌لرین لاپ کیچیک نمونه‌سی سیزین اشاره ائتدیییز اثرلریمده اروتیسم نیشانه‌لریدیر. گاهدان ائله اولور بعضی‌ ضیالی کیشی‌لریمیز ده بیر قادین یازیچییا حاق وئرمیرلر جینسیتیندن کنار، بیر یازیچی کیمی اثرلرینده اروتیسم مکتبینه یاناشسین. 

۷- ایران آذربایجانیندا «رقیه کبیری» بیرینجی خانیم‌دیر کی آذربایجان تورکجه‌سینده حئکایه و رمان یازماغا باشلاییب. بوندان علاوه سون ایللرده چین و اؤزبکستان سفرنامه سی ایله اؤز آدینی ایلک سفرنامه یازان قادین کیمی ده ثبت ائدیب. سفرنامه‌لریز حاقدا بیزه دانیشین.

گزیب گؤرمک سئودییم ایشلردن بیریدیر. یونان، هیندوستان و بیر چوخ اؤلکه‌نی فرقلی ندنلره گؤره گزیب گؤرمک آرزولاریمداندیر. یونان غرب فلسفه‌سینین و هیندوستان ایله چین شرق فلسفه‌سینین دوغوم یئری اولدوغونا گؤره، سمرقند- بخارا دا تاریخین بیر زامانی بو اؤلکه‌نین بیر پارچاسی اولوب، اوسته‌لیک تیموری‌لردن قالمیش هنرلری یاخیندان گؤرمک آرزولاریمدان ایدی. بولموروم نه واخت یونان و هندوستان سفری قیسمت اولاجاق آمما چین ایله اؤزبکیستان سفرلریندن چوخلو تجربه‌لر قازاندیم. سفر سیراسیندا گزیب، گؤردوکلریمی و اؤزل فیکیرلریمی یازماغا چالیشدیم، حاصیلی ایکی سفرنامه اولدو. 

۸- آذربایجاندا قادینلارین وضعیتینی نئجه گورورسونوز؟ سیزجه حالی حاضیرده آذربایجان قادینین اَن اساس پرابلمی ندیر؟

آذربایجان قادینلارینین پرابلمی اؤلکه‌نین آیری قادینلارینین پرابلمیندن آیری دئییل. آذربایجان قادینی دا اؤلکه‌نین آیری قادینلاری کیمی قانون مقابیلینده یالنیز صاندیقلارا رای سالاندا کامیل بیر وطنداش ساییلیر. آذربایجان قادینی دا اؤلکه‌نین باشاباشینداکی قادینلار کیمی اینسانی حاقلارا و برابر «وطنداشلیق حاققینا»‌ چاتماغا لاییقدیر. 

۹- رقیه کبیری‌نین یازیلاریندا اؤزونه مخصوص دیلی، مخصوص ایصطیلاح‌لار و تعبیرلری وار. بیر سیرا اوخوجولار اوچون بو دیلی باشا دوشمک چتین اولسا دا بیر چوخ اوخوجو اوچون بو دیل فولکلوریک ساییلیب، سئویلیب و منیمسیله‌نیر. یازیلارینیزدا اولان دیل حاقدا نئجه دوشونورسوز؟

منه گؤره یازی دیلیم فولکلوریک بیر دیل دئییل. بلکه یازیلاریمین بیر چوخوندا ائل مثل‌لری و فولکولور عنصرلری استفاده ائله‌مک سبب اولور، بئله نظره گلسین. منیم دغدغه‌لریمدن بیری- البته اثرین امکانینا گؤره- داها مرسوم اولمایان عنعنه‌لری، آذربایجان جغرافیاسینداکی مکانلاری، دبلری رمانلاریمدا و حئکایه‌لریمده روایت ائدیب، شفاهی ادبیاتیمیزی مکتوب صورته چئویریب، قوروماقدیر.  نمونه اوچون «قوشلار داها قورخمور» رمانیمدا چالیشمیشام دوغولدوغوم شهر، خوی شهرینه ادبی بیر کیملیک وئریب، بو شهری ده رمان شهرلرینین لیستینه داخیل ائدیم. دونیا ادبیاتیندا مکانلارین اؤنملی روللاری وار. شخصیت‌لر مکانلاردا و مکانلارا حاکیم اولان کولتوردن و اوز وئرن حادیثه‌لردن وجودا گلیر. یوخسا رمانلاریمین و حئکایه‌لریمین هئچ بیریسینین مضمونو فولکولوریک بیر مضمون دئییل. اوسته‌لیک دیالوگلاردا آذربایجان دیلینین فرقلی لهجه‌لریندن، فرقلی صینف‌لرین آرگو سؤزلریندن ده استفاده ائدیرم. من تکنیک، فرم و قورولوشا چوخ اؤنم وئریرم. اوندان علاوه سون ایللرده «ژرار ژئنت»‌ین بینامتنیت نظریه‌سی دقتیمی چکیر. بینامتنی اثرلر یاراتماغا علاقه‌م وار. نمونه اوچون یئردن اوجا تورپاق رمانیم «گیل‌گمیش» داستانی ایله بینامتنی مناسیبتی وار. یالنیز رماندا دئییل، حئکایه‌لریمده بئله بو ایشدن چکینمیرم. «دیلیم آچیلیر» حئکایه‌سی فولکولوریک «آه ناغیلی ایله» و «بَیَل کؤلگه‌‌لرینین قارالتیلاری» ساعدی‌نین «بیل عزالیلاری» اثری ایله بینامتنی مناسیبتی وار. بئله یازیلاریم آز دئییل. هر حالدا گئنه ده قالیب اوخوجو یازیلاریمی نئجه تأویل ائله‌سین.  

۱۰- هانسی اثرینیزی داها چوخ سئویرسینیز؟

بیلیرم یاراتدیقلاریمین آراسیندا فرق وار. آمما من خوشلامیرام اونلاری بیربیریندن سئچیم. 

۱۱- چاپ سیراسیندا اولان اثرلرینیز حاقدا دانیشین؟ 

«آجلیق باراتاسی» رمانی باشا چاتیب. هله‌لیک هئچ بیر ناشیره تاپشیرمامیشام. ایندی «ائندیم بولاق باشینا» آدلی بیر کیتابی، یایلاق سفریندن یازدیغیم یازیلاری قورتارماقدایام. بئش گونلوک بیر سفر؛ بو مصور اثرده مدرن دونیانین تاثیرینی شاهسون عایله‌لرینده و بو جمعیتین قادینیلارینین واقعی و چتین یاشاییشلارینین بیر گوشه‌سینی گؤسترمه‌یه چالیشمیشام. آرا- سیرا قیسسا حئکایه‌لر ده یازیرام. آنجاق یازماقدان چوخ زامانیمی اوخوماغا صرف ائلیرم. 

 سوروشمادیغیمیز بیر سوال وارسا بویورون.

ساغ اولون. «آذفمینا» سایتندان تشکور ائدیب، فعالیت‌لرینده اوغورلار دیله‌ییرم. 

این مطلب هم بخوانید

مرضیه احمدی اسکویی

به یاد نسل شریف/ مرجان

مرضیه احمدی اسکویی این روزها همه‌ی زندگی‌ام شده قدم زدن در لابه‌لای کاغذهای نمور کاهی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *